Krzysztof, 45-letni inżynier, przyszedł na konsultację, bo „żona kazała”. Od kilku miesięcy cierpi na bóle brzucha i kłopoty ze snem, lekarze nie znaleźli przyczyny. Kiedy terapeutka zapytała go, co czuł, gdy kilka miesięcy temu zmarła jego matka, odpowiedział po chwili: „Nie wiem. Normalnie. Trzeba było załatwić pogrzeb, sprawy w urzędzie”. Na pytanie, co czuje teraz, gdy o tym mówi, wzruszył ramionami: „Chyba nic. Może jestem trochę zmęczony”.
Krzysztof nie jest zimnym człowiekiem. Kocha swoje dzieci, troszczy się o rodzinę. Po prostu nie bardzo wie, co dzieje się w nim w środku.
Aleksytymia (z greckiego: „brak słów na uczucia”) to trudność w rozpoznawaniu, rozróżnianiu i nazywaniu własnych emocji. Termin wprowadził w latach 70. psychiatra Peter Sifneos, który zauważył, że wielu jego pacjentów z dolegliwościami psychosomatycznymi miało ogromną trudność w opowiadaniu o tym, co czują.
Aleksytymia nie jest chorobą ani diagnozą. To cecha, która występuje w różnym nasileniu. Szacuje się, że wyraźnie zaznaczona dotyczy około 10% osób w populacji ogólnej, a łagodniejsze trudności w rozumieniu emocji – znacznie większej grupy.
Najczęściej wyróżnia się trzy elementy:
Często towarzyszy temu też uboga wyobraźnia emocjonalna – trudność w wyobrażeniu sobie, co czuje ktoś inny, choć nie oznacza to braku empatii czy troski.
Emocje nie znikają tylko dlatego, że ich nie zauważamy. Jeśli nie mogą zostać nazwane i przeżyte, często wyrażają się przez ciało: napięciem mięśni, bólami głowy i brzucha, problemami ze snem, kołataniem serca. Aleksytymia jest częstsza u osób z dolegliwościami psychosomatycznymi, zaburzeniami lękowymi, depresją, zaburzeniami odżywiania i uzależnieniami. Więcej o tym, jak ciało wyraża emocje, przeczytasz w artykułach o psychosomatyce i somatyzacji.
U Krzysztofa bóle brzucha nasiliły się kilka tygodni po pogrzebie matki. Jego ciało przeżywało żałobę, na którą jego umysł nie znalazł słów.
Bliscy osób z aleksytymią często czują się samotni. Żona Krzysztofa mówiła: „Mieszkam z nim dwadzieścia lat i nie wiem, co on czuje. Kiedy płaczę, on proponuje, że naprawi coś w samochodzie”. Krzysztof z kolei był zdezorientowany: „Przecież staram się pomóc”.
Osoby z aleksytymią często są oskarżane o chłód, choć sami czują się niezrozumiani. Trudno im reagować na emocje partnera, bo nie rozumieją dobrze nawet własnych. W konfliktach mogą się wycofywać, bo intensywne uczucia są dla nich przytłaczające i niezrozumiałe.
Aleksytymia ma wiele źródeł. Część badaczy wskazuje na czynniki biologiczne i temperamentalne. Bardzo często jednak ma swoje korzenie w dzieciństwie:
Krzysztof dorastał w domu, w którym ojciec mawiał: „Emocje są dla bab”. Matka była ciepła, ale bardzo zapracowana. Nikt nie pytał go, co czuje.
Dla osób z aleksytymią terapia na początku bywa trudna – rozmowa o uczuciach to przecież dokładnie to, co sprawia największy kłopot. Dobry terapeuta nie oczekuje jednak, że od razu będziemy wiedzieć, co czujemy. Pomaga zauważać sygnały z ciała, nadawać im znaczenie i stopniowo budować słownik emocji.
W nurcie psychodynamicznym, w którym pracujemy w Sumus, przyglądamy się też temu, przed czym chroniło odcięcie od uczuć i co działo się w życiu, kiedy emocje były zbyt trudne do zniesienia. Krzysztof po kilku miesiącach terapii po raz pierwszy rozpłakał się, mówiąc o matce. Bóle brzucha nie zniknęły od razu, ale stały się rzadsze. Żona powiedziała mu, że „wreszcie zaczyna go poznawać”.
Więcej o tym, jak pracujemy z emocjami, przeczytasz w artykule o regulacji emocji.
W Centrum Psychoterapii Sumus przy ul. Św. Sebastiana w Krakowie możesz zacząć od konsultacji – nie musisz wiedzieć, co powiedzieć. Możesz poznać nasz zespół i wybrać konkretną osobę.
Nie. To cecha osobowości, która występuje w różnym nasileniu. Może jednak zwiększać ryzyko innych trudności, na przykład dolegliwości psychosomatycznych czy depresji.
Mają. Trudność polega na ich rozpoznawaniu i nazywaniu, a nie na ich braku. Emocje często wyrażają się wtedy przez ciało lub zachowanie.
Aleksytymia częściej występuje u osób w spektrum autyzmu, ale nie jest jego objawem i dotyczy także wielu osób spoza spektrum.
Tak. Choć wymaga to czasu i cierpliwości, wiele osób z pomocą psychoterapii znacząco rozwija umiejętność rozumienia i wyrażania emocji.
Zrób następny krok
Nasz zespół 9 certyfikowanych terapeutów czeka na Ciebie. Bez skierowania, bez długiego oczekiwania.
Bez skierowania · Płatność gotówką lub kartą · 12 444-70-60