Psychoterapia

„Nie wiem, co czuję” – czym jest aleksytymia i jak odzyskać kontakt z emocjami?

1 listopada 2026 Stefania 6 min czytania
„Nie wiem, co czuję” – czym jest aleksytymia i jak odzyskać kontakt z emocjami?

Krzysztof, 45-letni inżynier, przyszedł na konsultację, bo „żona kazała”. Od kilku miesięcy cierpi na bóle brzucha i kłopoty ze snem, lekarze nie znaleźli przyczyny. Kiedy terapeutka zapytała go, co czuł, gdy kilka miesięcy temu zmarła jego matka, odpowiedział po chwili: „Nie wiem. Normalnie. Trzeba było załatwić pogrzeb, sprawy w urzędzie”. Na pytanie, co czuje teraz, gdy o tym mówi, wzruszył ramionami: „Chyba nic. Może jestem trochę zmęczony”.

Krzysztof nie jest zimnym człowiekiem. Kocha swoje dzieci, troszczy się o rodzinę. Po prostu nie bardzo wie, co dzieje się w nim w środku.

Czym jest aleksytymia?

Aleksytymia (z greckiego: „brak słów na uczucia”) to trudność w rozpoznawaniu, rozróżnianiu i nazywaniu własnych emocji. Termin wprowadził w latach 70. psychiatra Peter Sifneos, który zauważył, że wielu jego pacjentów z dolegliwościami psychosomatycznymi miało ogromną trudność w opowiadaniu o tym, co czują.

Aleksytymia nie jest chorobą ani diagnozą. To cecha, która występuje w różnym nasileniu. Szacuje się, że wyraźnie zaznaczona dotyczy około 10% osób w populacji ogólnej, a łagodniejsze trudności w rozumieniu emocji – znacznie większej grupy.

Jak się przejawia?

Najczęściej wyróżnia się trzy elementy:

  • Trudność w rozpoznawaniu uczuć. Osoba czuje „coś”, ale nie wie, czy to złość, smutek, lęk czy zmęczenie. Często myli emocje z doznaniami z ciała: „boli mnie brzuch” zamiast „boję się”.
  • Trudność w opisywaniu uczuć innym. Pytanie „jak się czujesz?” wywołuje konsternację. Odpowiedzi brzmią „normalnie”, „dobrze”, „nie wiem”.
  • Myślenie skierowane na zewnątrz. Skupienie na faktach, zadaniach i konkretach, a nie na przeżyciach wewnętrznych. Rozmowy dotyczą tego, co się wydarzyło, a nie tego, co się czuło.

Często towarzyszy temu też uboga wyobraźnia emocjonalna – trudność w wyobrażeniu sobie, co czuje ktoś inny, choć nie oznacza to braku empatii czy troski.

Emocje, które mówią przez ciało

Emocje nie znikają tylko dlatego, że ich nie zauważamy. Jeśli nie mogą zostać nazwane i przeżyte, często wyrażają się przez ciało: napięciem mięśni, bólami głowy i brzucha, problemami ze snem, kołataniem serca. Aleksytymia jest częstsza u osób z dolegliwościami psychosomatycznymi, zaburzeniami lękowymi, depresją, zaburzeniami odżywiania i uzależnieniami. Więcej o tym, jak ciało wyraża emocje, przeczytasz w artykułach o psychosomatyce i somatyzacji.

U Krzysztofa bóle brzucha nasiliły się kilka tygodni po pogrzebie matki. Jego ciało przeżywało żałobę, na którą jego umysł nie znalazł słów.

Jak aleksytymia wpływa na relacje?

Bliscy osób z aleksytymią często czują się samotni. Żona Krzysztofa mówiła: „Mieszkam z nim dwadzieścia lat i nie wiem, co on czuje. Kiedy płaczę, on proponuje, że naprawi coś w samochodzie”. Krzysztof z kolei był zdezorientowany: „Przecież staram się pomóc”.

Osoby z aleksytymią często są oskarżane o chłód, choć sami czują się niezrozumiani. Trudno im reagować na emocje partnera, bo nie rozumieją dobrze nawet własnych. W konfliktach mogą się wycofywać, bo intensywne uczucia są dla nich przytłaczające i niezrozumiałe.

Skąd się bierze?

Aleksytymia ma wiele źródeł. Część badaczy wskazuje na czynniki biologiczne i temperamentalne. Bardzo często jednak ma swoje korzenie w dzieciństwie:

  • Dom, w którym nie rozmawiało się o uczuciach. Dzieci uczą się nazywać emocje, gdy dorośli pomagają im to robić: „widzę, że jesteś smutny”. Bez tego słownik uczuć pozostaje ubogi.
  • Zakaz okazywania emocji. „Chłopaki nie płaczą”, „nie histeryzuj”, „przestań się mazać”. Dziecko uczy się, że emocje są niebezpieczne i lepiej ich nie czuć.
  • Trudne doświadczenia. Trauma, przemoc, zaniedbanie mogą prowadzić do „odcięcia” się od uczuć, które były zbyt bolesne. Więcej o tym w artykule o dysocjacji.

Krzysztof dorastał w domu, w którym ojciec mawiał: „Emocje są dla bab”. Matka była ciepła, ale bardzo zapracowana. Nikt nie pytał go, co czuje.

Jak można rozwijać kontakt z emocjami?

  • Zatrzymuj się kilka razy dziennie. Zadaj sobie pytanie: „Co teraz czuję w ciele?”. Gdzie jest napięcie, ciepło, ciężar?
  • Używaj słownika emocji. Lista uczuć – od „zadowolony” po „rozczarowany” – pomaga znaleźć słowa. Na początku można po prostu wybierać z listy.
  • Zacznij od ciała. „Ściska mnie w gardle” to dobry początek. Z czasem można pytać: „Kiedy ostatnio tak się czułem? Co się wtedy działo?”.
  • Pisz. Krótkie notatki na koniec dnia: co się wydarzyło i jak na to zareagowałem.
  • Zauważaj emocje w filmach, książkach, muzyce. Czasem łatwiej rozpoznać uczucia u bohaterów niż u siebie.

Jak pomaga psychoterapia?

Dla osób z aleksytymią terapia na początku bywa trudna – rozmowa o uczuciach to przecież dokładnie to, co sprawia największy kłopot. Dobry terapeuta nie oczekuje jednak, że od razu będziemy wiedzieć, co czujemy. Pomaga zauważać sygnały z ciała, nadawać im znaczenie i stopniowo budować słownik emocji.

W nurcie psychodynamicznym, w którym pracujemy w Sumus, przyglądamy się też temu, przed czym chroniło odcięcie od uczuć i co działo się w życiu, kiedy emocje były zbyt trudne do zniesienia. Krzysztof po kilku miesiącach terapii po raz pierwszy rozpłakał się, mówiąc o matce. Bóle brzucha nie zniknęły od razu, ale stały się rzadsze. Żona powiedziała mu, że „wreszcie zaczyna go poznawać”.

Więcej o tym, jak pracujemy z emocjami, przeczytasz w artykule o regulacji emocji.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

  • gdy masz dolegliwości z ciała, dla których lekarze nie znajdują przyczyny,
  • gdy bliscy mówią, że nie wiedzą, co czujesz, a Ty sam tego nie wiesz,
  • gdy po trudnym wydarzeniu – stracie, rozstaniu, chorobie – „nic nie czujesz”,
  • gdy trudności z emocjami wpływają na Twój związek lub relacje z dziećmi.

W Centrum Psychoterapii Sumus przy ul. Św. Sebastiana w Krakowie możesz zacząć od konsultacji – nie musisz wiedzieć, co powiedzieć. Możesz poznać nasz zespół i wybrać konkretną osobę.

Najczęstsze pytania

Czy aleksytymia to choroba?

Nie. To cecha osobowości, która występuje w różnym nasileniu. Może jednak zwiększać ryzyko innych trudności, na przykład dolegliwości psychosomatycznych czy depresji.

Czy osoby z aleksytymią nie mają uczuć?

Mają. Trudność polega na ich rozpoznawaniu i nazywaniu, a nie na ich braku. Emocje często wyrażają się wtedy przez ciało lub zachowanie.

Czy aleksytymia ma związek z autyzmem?

Aleksytymia częściej występuje u osób w spektrum autyzmu, ale nie jest jego objawem i dotyczy także wielu osób spoza spektrum.

Czy można nauczyć się rozpoznawać emocje w dorosłym wieku?

Tak. Choć wymaga to czasu i cierpliwości, wiele osób z pomocą psychoterapii znacząco rozwija umiejętność rozumienia i wyrażania emocji.

Źródła

S

Autor artykułu

Stefania

Terapeuta w Centrum Psychoterapii Sumus · Kraków

Zrób następny krok

Artykuł to dobry start —
rozmowa zmienia więcej

Nasz zespół 9 certyfikowanych terapeutów czeka na Ciebie. Bez skierowania, bez długiego oczekiwania.

Umów pierwszą konsultację Poznaj nasz zespół

Bez skierowania · Płatność gotówką lub kartą · 12 444-70-60