Psycholog, psychoterapeuta czy psychiatra – do kogo się zgłosić?

Kasia od kilku miesięcy śpi po cztery godziny, w pracy łapie się na tym, że czyta tego samego maila trzeci raz, a w niedzielę wieczorem ściska ją w żołądku na myśl o poniedziałku. W końcu postanawia poszukać pomocy. Wpisuje w wyszukiwarkę „pomoc psychologiczna Kraków” i po dziesięciu minutach zamyka laptopa bardziej zagubiona niż wcześniej. Psycholog, psychoterapeuta, psychiatra, psycholog kliniczny, coach – kto jest kim? I czy jej problem jest „wystarczająco poważny” na psychiatrę?

Jeśli znasz to uczucie, ten tekst jest dla Ciebie. Wyjaśniamy, czym różnią się te trzy zawody, w jakich sytuacjach każdy z nich pomoże najlepiej i dlaczego wybór pierwszego specjalisty jest mniej ryzykowny, niż się wydaje.

Psycholog – rozmowa, wsparcie i diagnoza

Psycholog to osoba, która ukończyła pięcioletnie studia magisterskie z psychologii. Zna mechanizmy emocji, myślenia i zachowania, potrafi prowadzić rozmowę wspierającą, przeprowadzić diagnozę psychologiczną (np. testy osobowości czy funkcji poznawczych) i wydać opinię.

Wizyta u psychologa ma sens zwłaszcza wtedy, gdy:

• przechodzisz przez trudny, ale dość jasno określony moment – rozstanie, zmianę pracy, przeprowadzkę, chorobę bliskiej osoby,
• potrzebujesz kogoś, kto pomoże Ci uporządkować sytuację i spojrzeć na nią z zewnątrz,
• chcesz sprawdzić, czy to, co się z Tobą dzieje, wymaga dłuższej pracy,
• potrzebujesz diagnozy lub opinii psychologicznej.

Kasia mogłaby zacząć właśnie od konsultacji psychologicznej. Dwa, trzy spotkania pomogłyby jej zobaczyć, czy ma do czynienia z przejściowym przeciążeniem, które da się opanować zmianami w codzienności, czy z czymś, co wymaga regularnej terapii.

Jedna ważna rzecz: nie każdy psycholog jest psychoterapeutą. Sam dyplom z psychologii nie przygotowuje do prowadzenia psychoterapii – to jedno z najczęstszych nieporozumień.

Psychoterapeuta – regularna praca nad zmianą

Psychoterapeuta to specjalista, który po studiach (najczęściej z psychologii, medycyny lub pedagogiki) ukończył kilkuletnie szkolenie psychoterapeutyczne w określonym nurcie – na przykład psychodynamicznym, poznawczo-behawioralnym czy systemowym. W trakcie szkolenia i później pracuje pod superwizją, czyli regularnie konsultuje swoją pracę z doświadczonym superwizorem. Często sam też przechodzi własną terapię.

Psychoterapia to nie pojedyncza rozmowa, tylko proces: regularne spotkania, zwykle raz lub dwa razy w tygodniu, przez kilka miesięcy, a czasem dłużej. Sprawdza się, gdy:

• te same trudności wracają mimo prób radzenia sobie z nimi,
• lęk, napięcie albo obniżony nastrój trwają tygodniami lub miesiącami,
• w relacjach powtarzają się podobne scenariusze,
• chcesz zrozumieć, skąd biorą się Twoje reakcje, a nie tylko złagodzić objawy.

Tak było z Tomkiem, 31-letnim programistą. Trzeci raz z rzędu związek skończył się w ten sam sposób: na początku zachwyt, potem coraz większy dystans z jego strony, aż partnerka odchodziła, mówiąc, że „nie da się do niego dotrzeć”. Nie potrzebował leków ani jednorazowej porady. Potrzebował miejsca, w którym mógłby spokojnie przyjrzeć się temu, dlaczego bliskość zaczyna go w pewnym momencie dusić. To jest typowa przestrzeń dla psychoterapii.

W Polsce warto sprawdzić, gdzie terapeuta się szkolił i czy pracuje pod superwizją. Na stronie naszego zespołu przy każdej osobie opisujemy jej wykształcenie, nurt i obszary pracy.

Psychiatra – lekarz, diagnoza i leczenie farmakologiczne

Psychiatra jest lekarzem: ukończył studia medyczne, a potem specjalizację z psychiatrii. Jako jedyny z tej trójki może postawić diagnozę lekarską, wystawić zwolnienie, zlecić badania i przepisać leki – a potem monitorować ich działanie i skutki uboczne.

Do psychiatry warto zgłosić się, gdy:

• objawy są silne i wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie – trudno wstać z łóżka, pójść do pracy, zadbać o siebie,
• od tygodni bardzo źle śpisz, nie masz apetytu, tracisz na wadze,
• napady paniki pojawiają się często i zaczynają rządzić Twoim życiem,
• pojawiają się myśli o tym, że nie warto żyć,
• doświadczasz rzeczy, które wydają się nierealne, albo inni zauważają u Ciebie wyraźną, niepokojącą zmianę zachowania.

Pani Ewa, 54-letnia nauczycielka, od dwóch miesięcy nie była w stanie prowadzić lekcji. Budziła się o czwartej rano z poczuciem ciężaru w klatce piersiowej, schudła sześć kilogramów, przestała odbierać telefony od córki. Psychiatra rozpoznał u niej epizod depresji i zaproponował leczenie farmakologiczne, a równolegle – psychoterapię. Leki pomogły jej odzyskać na tyle sił, by mogła w ogóle zacząć pracę w terapii.

To częsty i bardzo dobry scenariusz: psychiatra i psychoterapeuta nie konkurują ze sobą, tylko się uzupełniają. Warto też wiedzieć, że na wizytę u psychiatry w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania.

W skrócie: kto w czym pomoże?

• Psycholog – gdy potrzebujesz rozmowy, wsparcia w konkretnej sytuacji, uporządkowania myśli albo diagnozy psychologicznej.
• Psychoterapeuta – gdy trudności się powtarzają lub trwają długo i chcesz pracować nad ich źródłem w regularnym procesie.
• Psychiatra – gdy objawy są nasilone, potrzebna jest diagnoza lekarska lub rozważasz leczenie farmakologiczne.

W praktyce granice bywają płynne. Wielu psychoterapeutów jest jednocześnie psychologami, a część psychiatrów ukończyła też szkolenie psychoterapeutyczne. Dlatego bardziej niż tytuł liczy się to, czy dany specjalista ma kwalifikacje do tego, czego akurat potrzebujesz.

„Mój problem chyba nie jest wystarczająco poważny”

To zdanie słyszymy bardzo często – zwykle od osób, które zwlekały z pierwszą wizytą miesiącami. Pojawiają się wątpliwości: może przesadzam, może inni mają gorzej, może samo przejdzie. Czasem rzeczywiście przechodzi. Często jednak trudności powoli się rozrastają: bezsenność zaczyna wpływać na pracę, napięcie na relacje, unikanie zawęża życie.

Nie musisz mieć „poważnego problemu”, żeby porozmawiać ze specjalistą. Nie musisz też trafić idealnie za pierwszym razem. Dobry psycholog czy psychoterapeuta, jeśli zobaczy, że potrzebujesz konsultacji psychiatrycznej, powie Ci o tym. Dobry psychiatra, jeśli uzna, że leki nie są potrzebne, a pomoże psychoterapia – również. Pierwszy krok nie musi być perfekcyjny, wystarczy, że zostanie zrobiony.

Od czego zacząć w Krakowie?

Jeśli nie masz pewności, czego potrzebujesz, dobrym punktem wyjścia jest konsultacja. W Centrum Psychoterapii Sumus przy ul. Św. Sebastiana pracują psycholodzy i psychoterapeuci – głównie w nurcie psychodynamicznym i integracyjnym. Podczas pierwszego, 50-minutowego spotkania opowiadasz tyle, ile chcesz, a my pomagamy ocenić, czy najlepsza będzie krótsza praca psychologiczna, regularna psychoterapia, a może najpierw konsultacja psychiatryczna. W naszym zespole nie ma lekarza psychiatry, ale jeśli zobaczymy taką potrzebę, otwarcie o tym powiemy i pomożemy zaplanować kolejny krok.

Możesz zgłosić się z lękiem i niepokojem, obniżonym nastrojem, trudnościami w relacjach albo wypaleniem – i z tym, czego jeszcze nie potrafisz nazwać. Aktualne ceny znajdziesz w cenniku.

Jeśli masz myśli samobójcze lub jesteś w bezpośrednim zagrożeniu, zadzwoń pod numer 112 albo do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: 800 70 2222 (całodobowo, bezpłatnie). Możesz też bez skierowania zgłosić się do najbliższego centrum zdrowia psychicznego lub izby przyjęć szpitala z oddziałem psychiatrycznym.

Najczęstsze pytania

Czy do psychologa lub psychoterapeuty potrzebuję skierowania?

Na prywatną wizytę – nie. W Centrum Sumus możesz umówić się samodzielnie, online lub telefonicznie. Skierowanie bywa potrzebne przy niektórych świadczeniach finansowanych przez NFZ.

Czy do psychiatry trzeba mieć skierowanie?

Nie. Do psychiatry w ramach NFZ możesz zgłosić się bez skierowania.

Czy psychoterapeuta może przepisać leki?

Nie, chyba że jest jednocześnie lekarzem. Leki przepisuje psychiatra lub w niektórych sytuacjach lekarz rodzinny.

Czy mogę chodzić jednocześnie do psychiatry i na psychoterapię?

Tak, i często jest to najlepsze rozwiązanie. Leki mogą zmniejszyć nasilenie objawów, a psychoterapia pomaga pracować nad ich przyczynami i zapobiegać nawrotom.

Jak wybrać nurt psychoterapii?

Nie musisz tego wiedzieć na starcie – dobór podejścia to jedno z zadań konsultacji. Jeśli chcesz poczytać więcej, zajrzyj do naszego artykułu o terapii poznawczo-behawioralnej i wyborze nurtu.

Źródła

• pacjent.gov.pl – Pomoc psychiatryczna i leczenie uzależnień
• Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym – centrumwsparcia.pl