Psychoterapia psychodynamiczna – na czym polega i komu pomaga?

Spośród wielu nurtów psychoterapeutycznych, psychoterapia psychodynamiczna wyróżnia się szczególną głębią i kompleksowością. Nie koncentruje się wyłącznie na bieżących objawach ani na zmianie konkretnych myśli i zachowań – sięga znacznie dalej, do korzeni naszych trudności: do wzorców ukształtowanych w dzieciństwie, do nieuświadomionych przekonań o sobie i innych, do emocji, których przez lata nauczyliśmy się nie czuć. W Centrum Psychoterapii Sumus w Krakowie prowadzimy psychoterapię psychodynamiczną dla dorosłych, par i młodzieży – zawsze w atmosferze pełnego szacunku i bezpieczeństwa.

Skąd pochodzi psychoterapia psychodynamiczna?

Korzenie psychoterapii psychodynamicznej sięgają przełomu XIX i XX wieku, kiedy Sigmund Freud opracował teorię psychoanalizy. Freud jako pierwszy opisał, jak nieświadome konflikty psychiczne wpływają na nasze zachowanie, emocje i zdrowie. Z biegiem lat jego koncepcje były rozwijane, korygowane i wzbogacane przez kolejne pokolenia klinicystów – m.in. przez Melanie Klein, Donalda Winnicotta, Heinza Kohuta i Ottona Kernberga. Współczesna psychoterapia psychodynamiczna jest owocem tych wszystkich tradycji: zachowuje głębię myślenia psychoanalitycznego, ale jest bardziej elastyczna, skoncentrowana na relacji terapeutycznej i oparta na rosnącej bazie dowodów naukowych.

Czym różni się psychoterapia psychodynamiczna od innych nurtów?

Najbardziej widoczna różnica dotyczy obszaru zainteresowania. Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) skupia się na teraźniejszości: na myślach, przekonaniach i zachowaniach, które podtrzymują trudności. Psychoterapia psychodynamiczna pyta: skąd te myśli i zachowania się wzięły? Co je podtrzymuje poniżej progu świadomości? Jakie wczesne doświadczenia ukształtowały nasz wewnętrzny świat?

Inne kluczowe różnice to:

• Czas trwania – psychoterapia psychodynamiczna jest zazwyczaj długoterminowa (od kilku miesięcy do kilku lat), choć istnieją też jej formy krótkoterminowe (STDP)
• Rola terapeuty – terapeuta psychodynamiczny jest mniej dyrektywny niż terapeuta CBT; jego zadaniem jest towarzyszenie pacjentowi w odkrywaniu, nie instruowanie go
• Znaczenie relacji terapeutycznej – w podejściu psychodynamicznym sama relacja między pacjentem a terapeutą jest narzędziem terapeutycznym i głównym miejscem zmiany
• Praca z przeniesieniem – terapeuta psychodynamiczny zwraca uwagę na to, jakie uczucia i wzorce pacjent przenosi na niego z wcześniejszych relacji

Kluczowe pojęcia w psychoterapii psychodynamicznej

Nieświadomość

Centralnym założeniem podejścia psychodynamicznego jest przekonanie, że znaczna część naszego życia psychicznego przebiega poza świadomością. Nasze motywacje, lęki, pragnienia i przekonania – wiele z nich działa „pod powierzchnią”, wpływając na decyzje i relacje, zanim zdążymy je uświadomić. Praca terapeutyczna polega m.in. na stopniowym rozświetlaniu tych obszarów.

Przeniesienie (transfer)

Przeniesienie to zjawisko polegające na tym, że przenosimy na ważne osoby w naszym dorosłym życiu – w tym na terapeutę – emocje, oczekiwania i wzorce relacyjne ukształtowane w przeszłości. Terapeuta psychodynamiczny nie ignoruje przeniesienia; przeciwnie – uważnie je obserwuje i omawia z pacjentem, bo jest ono cennym oknem na nieświadome wzorce.

Mechanizmy obronne

Psychika chroni nas przed trudnymi uczuciami i konfliktami za pomocą rozmaitych strategii – nazywamy je mechanizmami obronnymi. Wyparcie, projekcja, racjonalizacja, dysocjacja – każdy z nas posługuje się nimi w różnym stopniu. W terapii psychodynamicznej identyfikujemy te mechanizmy i rozumiemy, przed czym nas chronią, co pozwala stopniowo z nich rezygnować.

Wewnętrzne obiekty i relacje

Każdy z nas nosi w sobie wewnętrzne reprezentacje ważnych osób z przeszłości – rodziców, rodzeństwa, opiekunów. Te „wewnętrzne obiekty” kształtują nasze oczekiwania wobec nowych relacji. Praca z nimi jest jednym z fundamentów terapii psychodynamicznej, zwłaszcza w podejściu teorii relacji z obiektem.

Jak przebiega psychoterapia psychodynamiczna w praktyce?

Sesja psychoterapii psychodynamicznej trwa zazwyczaj 50 minut i odbywa się regularnie – najczęściej raz w tygodniu, choć w bardziej intensywnych formach nawet 2-3 razy. Pacjent i terapeuta siedzą naprzeciw siebie (w odróżnieniu od klasycznej psychoanalizy, gdzie pacjent leży na kozetce). Rozmowa jest prowadzona swobodnie: pacjent mówi o tym, co go trapi, co myśli, co czuje – terapeuta słucha, zadaje pytania i stopniowo pomaga nadawać sens temu, co pojawia się w opowieści.

W terapii psychodynamicznej duże znaczenie mają:

• Sny i marzenia senne jako dostęp do nieświadomości
• Wolne skojarzenia – mówienie tego, co przychodzi do głowy bez cenzurowania
• Przesłyszenia, pomyłki i zapomniane słowa (tzw. parapraksje)
• Emocje pojawiające się „tu i teraz” w gabinecie
• Wspomnienia z dzieciństwa i ich związek z obecnymi trudnościami

Dla kogo jest psychoterapia psychodynamiczna?

Psychoterapia psychodynamiczna jest szczególnie wartościowa dla osób, które:

• Doświadczają nawracających problemów w relacjach – wciąż kończących się podobnie, mimo zmiany partnera lub środowiska
• Zmagają się z depresją lub lękiem, które nie reagują w pełni na leczenie farmakologiczne lub krótkoterminową terapię
• Mają poczucie, że „coś jest nie tak”, ale trudno im to nazwać
• Przeżyły trudne doświadczenia w dzieciństwie – zaniedbanie emocjonalne, przemoc, utratę bliskiej osoby
• Borykają się z zaburzeniami osobowości
• Pragną głębszego samopoznania i rozumienia siebie
• Odczuwają chroniczną pustkę, brak sensu lub trudności z poczuciem tożsamości

Czy psychoterapia psychodynamiczna jest skuteczna? Co mówi nauka?

Przez długi czas psychoterapia psychodynamiczna była postrzegana jako „niebadana” i oparta wyłącznie na tradycji klinicznej. To przekonanie jest jednak nieaktualne. Metaanalizy opublikowane w renomowanych czasopismach – m.in. przez Fionego Leppänen i współpracowników – wykazują, że długoterminowa psychoterapia psychodynamiczna jest skuteczna w leczeniu depresji, zaburzeń lękowych, zaburzeń osobowości i zaburzeń somatyzacyjnych. Co więcej, badania pokazują efekt „po terapii”: pacjenci po zakończeniu terapii psychodynamicznej często kontynuują poprawę jeszcze przez wiele miesięcy, bo zmiany, które nastąpiły, są głębsze i trwalsze.

Psychoterapia psychodynamiczna a farmakoterapia

Psychoterapia psychodynamiczna nie wyklucza leczenia farmakologicznego. W wielu przypadkach – zwłaszcza przy głębokiej depresji, zaburzeniach lękowych z silnymi objawami somatycznymi czy zaburzeniach nastroju – połączenie leków i terapii przynosi najlepsze efekty. Leki mogą „obniżyć próg” cierpienia na tyle, by możliwa stała się głębsza praca terapeutyczna. O ewentualnym leczeniu farmakologicznym decyduje psychiatra we współpracy z terapeutą.

Jak zacząć psychoterapię psychodynamiczną w Krakowie?

Pierwszym krokiem jest zawsze konsultacja wstępna. W Centrum Psychoterapii Sumus możesz umówić się na spotkanie diagnostyczne, podczas którego terapeuta pozna Twoją sytuację i wspólnie zastanowicie się, czy i jaka forma terapii będzie dla Ciebie odpowiednia. Pracujemy bez skierowania, a terminy pierwszych wizyt są zazwyczaj dostępne w ciągu kilku dni.

Zachęcamy też do zapoznania się z naszymi innymi artykułami: Jak wygląda pierwsza wizyta u psychoterapeuty? oraz Ile trwa psychoterapia?