Psychoterapia

Mobbing w pracy – jak go rozpoznać i jak chronić swoje zdrowie psychiczne?

5 listopada 2026 Stefania 6 min czytania
Mobbing w pracy – jak go rozpoznać i jak chronić swoje zdrowie psychiczne?
Mobbing w pracy – jak go rozpoznać i jak chronić swoje zdrowie psychiczne?
Zdjęcie: cottonbro studio / Pexels

Teresa, 52-letnia specjalistka ds. zamówień, przez piętnaście lat była cenioną pracownicą. Wszystko zmieniło się, gdy w dziale pojawiła się nowa kierowniczka. Na początku były to drobne uwagi na spotkaniach: „Pani Tereso, to chyba nie jest pani mocna strona”. Potem Teresa przestała być zapraszana na narady. Jej projekty przejmowali inni. Maile z poprawkami przychodziły w piątek o 18:00 z terminem na poniedziałek rano. Kierowniczka zaczęła komentować jej wiek i „przestarzałe metody” przy całym zespole. Koledzy przestali siadać z nią w kuchni. Po roku Teresa nie spała, miała bóle głowy i kołatania serca. Zaczęła wierzyć, że rzeczywiście „już się nie nadaje”.

Czym jest mobbing?

W polskim prawie mobbing jest zdefiniowany w art. 94³ Kodeksu pracy. Oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, które polegają na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu, wywołują u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodują lub mają na celu jego poniżenie lub ośmieszenie, izolowanie lub wyeliminowanie z zespołu.

Kluczowe są tu dwa elementy: uporczywość (powtarzalność) i długotrwałość. Jedna kłótnia, jednorazowa niesprawiedliwa uwaga czy surowy, ale rzeczowy szef to jeszcze nie mobbing. Mobbing to system zachowań, który trwa i stopniowo niszczy osobę, wobec której jest kierowany.

Mobbing może pochodzić od przełożonego, ale także od współpracowników, a nawet od podwładnych.

Jak rozpoznać mobbing?

Psycholog Heinz Leymann, który jako jeden z pierwszych opisał to zjawisko, wyróżnił kilka grup zachowań mobbingowych. Do najczęstszych należą:

  • Atakowanie możliwości komunikowania się – przerywanie, ignorowanie, krzyk, ciągła krytyka.
  • Izolowanie – niezapraszanie na spotkania, pomijanie w informacjach, „traktowanie jak powietrze”.
  • Atakowanie pozycji zawodowej – odbieranie zadań, przydzielanie zadań poniżej kwalifikacji lub niemożliwych do wykonania, nierealne terminy.
  • Atakowanie reputacji – plotki, ośmieszanie, komentarze dotyczące wyglądu, wieku, życia prywatnego.
  • Zastraszanie – groźby zwolnienia, sugestie, że „może czas poszukać czegoś innego”.

Mobbing czy konflikt?

To ważne rozróżnienie. W konflikcie obie strony mają podobną siłę, spór dotyczy konkretnej sprawy i można go rozwiązać. W mobbingu jest wyraźna nierównowaga sił, a działania są skierowane przeciwko osobie, a nie przeciwko jej pracy. Konflikt może przerodzić się w mobbing, gdy jedna strona zaczyna systematycznie dążyć do upokorzenia lub wyeliminowania drugiej.

Jak mobbing wpływa na zdrowie psychiczne?

Mobbing to przewlekły stres o bardzo dużej sile. Osoby go doświadczające często mają:

  • zaburzenia snu, bóle głowy, dolegliwości żołądkowe, kołatanie serca,
  • stały lęk przed pójściem do pracy, napięcie w niedzielne wieczory,
  • obniżony nastrój, poczucie beznadziei, utratę energii,
  • spadek pewności siebie i wiary we własne kompetencje,
  • natrętne myśli o sytuacjach z pracy, także w domu i w nocy,
  • objawy podobne do stresu pourazowego – zwłaszcza po długotrwałym mobbingu.

Szczególnie niszczące jest to, że mobbing stopniowo zmienia sposób, w jaki osoba widzi samą siebie. Teresa, która przez lata była chwalona, po roku zaczęła sama siebie przekonywać, że kierowniczka „pewnie ma rację”. To nie jest słabość – to typowy skutek długotrwałego podważania czyjejś wartości.

Co możesz zrobić?

Praktycznie i prawnie:

  • Dokumentuj. Zapisuj daty, sytuacje, słowa, świadków. Zachowuj maile i wiadomości. Taka dokumentacja jest kluczowa, jeśli zdecydujesz się dochodzić swoich praw.
  • Sprawdź procedury w firmie. Pracodawca ma obowiązek przeciwdziałać mobbingowi. Wiele firm ma procedury antymobbingowe, komisje lub osoby zaufania.
  • Skorzystaj z pomocy zewnętrznej. Możesz zwrócić się do Państwowej Inspekcji Pracy, związków zawodowych lub prawnika specjalizującego się w prawie pracy.
  • Pamiętaj o swoich prawach. Kodeks pracy przewiduje możliwość dochodzenia zadośćuczynienia i odszkodowania w związku z mobbingiem. Szczegóły warto omówić z prawnikiem.

Dla swojego zdrowia:

  • Nie zostawaj sam lub sama. Porozmawiaj z bliskimi, zaufanymi osobami z pracy, lekarzem.
  • Oddziel fakty od interpretacji mobbera. Zapisz swoje osiągnięcia i pozytywne opinie z przeszłości. Mobbing zniekształca obraz samego siebie.
  • Zadbaj o regenerację. Sen, ruch, czas z bliskimi, aktywności poza pracą – to bufor, który chroni przed wyczerpaniem.
  • Skonsultuj się z lekarzem. Jeśli objawy są nasilone, lekarz może zdecydować o zwolnieniu lekarskim lub leczeniu.
  • Rozważ zmianę. Czasem najzdrowszą decyzją jest odejście z toksycznego miejsca. Nie jest to porażka, tylko troska o siebie.

Jak pomaga psychoterapia?

Psychoterapia dla osób doświadczających mobbingu pomaga przede wszystkim odzyskać poczucie własnej wartości i rzetelny obraz siebie. Daje miejsce, w którym można przeżyć złość, upokorzenie i lęk, poradzić sobie z objawami stresu i podjąć przemyślane decyzje – o pozostaniu, walce o swoje prawa lub odejściu.

Czasem w terapii warto przyjrzeć się też temu, dlaczego tak trudno było się przeciwstawić lub dlaczego krytyka trafiła w tak czuły punkt. Nie po to, by szukać winy w osobie poszkodowanej – odpowiedzialność za mobbing ponosi zawsze sprawca i pracodawca – ale po to, by lepiej się chronić w przyszłości. Teresa w terapii odkryła, że słowa kierowniczki brzmiały znajomo – przypominały jej krytycznego ojca. Dlatego tak łatwo w nie uwierzyła. Po kilku miesiącach zdecydowała się zgłosić sprawę do działu kadr, a pół roku później zmieniła pracę.

Mobbing często prowadzi do wypalenia, obniżonego nastroju i zaburzeń lękowych – im wcześniej sięgniesz po wsparcie, tym łatwiej je zatrzymać.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

  • gdy myśl o pracy wywołuje silny lęk lub objawy z ciała,
  • gdy zaczynasz wierzyć, że rzeczywiście „nic nie potrafisz”,
  • gdy masz problemy ze snem, obniżony nastrój lub poczucie beznadziei,
  • gdy nie wiesz, czy zostać, walczyć o swoje, czy odejść.

W Centrum Psychoterapii Sumus przy ul. Św. Sebastiana w Krakowie możesz zacząć od konsultacji. Możesz poznać nasz zespół i wybrać konkretną osobę.

Jeśli masz myśli samobójcze lub jesteś w bezpośrednim zagrożeniu, zadzwoń pod numer 112 albo do Centrum Wsparcia dla Osób Dorosłych w Kryzysie Psychicznym: 800 70 2222 (całodobowo, bezpłatnie).

Najczęstsze pytania

Czy jednorazowe nakrzyczenie przez szefa to mobbing?

Nie. Mobbing wymaga uporczywości i długotrwałości. Jednorazowe zachowanie może być niewłaściwe i warto na nie reagować, ale nie spełnia definicji mobbingu.

Czy mobbing może stosować współpracownik, a nie przełożony?

Tak. Mobbing może pochodzić od przełożonych, współpracowników, a nawet podwładnych. Za przeciwdziałanie mobbingowi odpowiada pracodawca.

Czy psychoterapeuta może wystawić zaświadczenie o skutkach mobbingu?

Psychoterapeuta może opisać przebieg terapii, ale zwolnienia lekarskie i diagnozy medyczne wystawia lekarz, na przykład psychiatra. Kwestie dowodowe warto omówić z prawnikiem.

Czy powinienem odejść z pracy, w której doświadczam mobbingu?

To indywidualna decyzja, zależna od Twojej sytuacji, zdrowia i możliwości. Terapia może pomóc ją przemyśleć, a prawnik – ocenić, jakie masz możliwości prawne.

Źródła

S

Autor artykułu

Stefania

Terapeuta w Centrum Psychoterapii Sumus · Kraków

Zrób następny krok

Artykuł to dobry start —
rozmowa zmienia więcej

Nasz zespół 9 certyfikowanych terapeutów czeka na Ciebie. Bez skierowania, bez długiego oczekiwania.

Umów pierwszą konsultację Poznaj nasz zespół

Bez skierowania · Płatność gotówką lub kartą · 12 444-70-60