Psychoterapia

Autosabotaż – dlaczego sami podcinamy sobie skrzydła?

11 listopada 2026 Stefania 6 min czytania
Autosabotaż – dlaczego sami podcinamy sobie skrzydła?
Autosabotaż – dlaczego sami podcinamy sobie skrzydła?
Zdjęcie: Karolina Grabowska / Pexels

Mateusz, 31-letni grafik, od trzech lat marzy o założeniu własnego studia. Ma portfolio, kontakty, a nawet pierwszego klienta, który czeka na ofertę. Oferta miała być gotowa w poniedziałek. Jest piątek, a Mateusz wciąż jej nie wysłał. Zamiast tego w środę przemalował przedpokój, w czwartek „musiał” uporządkować dysk, a w piątek wieczorem poszedł na imprezę i wrócił o czwartej. W sobotę rano napisał do klienta, że „ma dużo na głowie”. Klient wybrał kogoś innego.

Mateusz był wściekły na siebie. „Dlaczego ja to robię? Przecież tego chciałem bardziej niż czegokolwiek”.

Czym jest autosabotaż?

Autosabotaż to zachowania, myśli lub decyzje, które stoją na przeszkodzie naszym własnym celom – często tym, na których zależy nam najbardziej. Działamy przeciwko sobie, choć świadomie chcemy czegoś zupełnie innego.

To nie jest diagnoza ani objaw konkretnego zaburzenia, tylko wzorzec, który może pojawiać się w pracy, w nauce, w związkach, w zdrowiu czy w finansach. Psychologowie badają jedną z jego form – tzw. self-handicapping, czyli samoutrudnianie – od lat 70. XX wieku.

Jak wygląda autosabotaż?

Przybiera wiele form, często bardzo subtelnych:

  • Odkładanie na później – zwłaszcza tego, co najważniejsze.
  • Samoutrudnianie – brak snu przed egzaminem, imprezka w noc przed rozmową o pracę, niedokończone przygotowania.
  • Perfekcjonizm – „jeszcze nie jest gotowe” jako powód, by nigdy nie zacząć lub nie skończyć.
  • Psucie dobrych relacji – wycofywanie się, kłótnie, szukanie dziury w całym, gdy związek staje się poważny.
  • Rezygnowanie tuż przed metą – porzucenie studiów na ostatnim roku, odpuszczenie projektu tuż przed sukcesem.
  • Umniejszanie sobie – „to nic takiego”, „każdy by to zrobił”, odmawianie propozycji, bo „nie zasługuję”.
  • Zaniedbywanie zdrowia – mimo świadomości, jak bardzo szkodzi.

Dlaczego to robimy?

Autosabotaż wydaje się irracjonalny, ale zwykle pełni ważną funkcję: chroni nas przed czymś, czego boimy się jeszcze bardziej niż porażki.

Ochrona poczucia własnej wartości. Badania nad samoutrudnianiem pokazują, że jeśli tworzymy sobie przeszkody, porażkę można przypisać im, a nie naszym zdolnościom. „Nie dostałem tej pracy, bo nie spałem” jest mniej bolesne niż „nie dostałem tej pracy, bo nie byłem wystarczająco dobry”. Mateusz w głębi duszy bał się, że jeśli da z siebie wszystko i mu się nie uda, będzie to dowód, że „nie nadaje się” na własne studio.

Lęk przed sukcesem. Brzmi paradoksalnie, ale sukces też bywa przerażający. Wiąże się z odpowiedzialnością, oczekiwaniami, zmianą, czasem z poczuciem, że „przerośniemy” bliskich albo staniemy się widoczni.

Znajomość porażki. Jeśli przez lata słyszeliśmy, że „nic z nas nie będzie”, porażka jest dziwnie znajoma i bezpieczna. Sukces podważa obraz siebie, do którego się przyzwyczailiśmy.

Lęk przed bliskością. W związkach autosabotaż często chroni przed zranieniem: „Odejdę, zanim ty odejdziesz”. Więcej o tym w artykule o stylach przywiązania.

Niezgoda na cudze cele. Czasem sabotujemy cele, które tak naprawdę nie są nasze – wybrane, żeby zadowolić rodziców albo spełnić oczekiwania otoczenia.

Skąd się bierze?

Często autosabotaż ma korzenie w doświadczeniach, w których:

  • sukces był niemile widziany lub wywoływał zazdrość bliskich,
  • porażka spotykała się z ostrą krytyką lub wstydem,
  • miłość była warunkowa i zależała od wyników,
  • dziecko słyszało, że „nie da rady” albo że „nie jest wystarczająco dobre”,
  • bezpieczniej było nie wyróżniać się.

Mateusz w terapii przypomniał sobie, jak ojciec, sam nigdy niespełniony zawodowo, kpił z jego rysunków: „Z malowania to się nie wyżyje”. Za każdym razem, gdy Mateusz był blisko realizacji marzenia, w głowie odzywał się ten głos.

Jak przerwać błędne koło?

  • Zauważ wzorzec. Zapisz sytuacje, w których „coś Ci przeszkodziło”. Czy widzisz powtarzający się schemat?
  • Zapytaj, czego się boisz. Co najgorszego mogłoby się stać, gdyby Ci się udało? A gdyby się nie udało, mimo że dałeś z siebie wszystko?
  • Dziel cel na małe kroki. Zamiast „założyć studio” – „wysłać jedną ofertę”. Małe kroki są mniej zagrażające.
  • Zaplanuj przeszkody. Jeśli wiesz, że w dniu ważnego zadania masz skłonność do „ucieczek”, zaplanuj je z wyprzedzeniem – na przykład pracę w kawiarni bez telefonu.
  • Bądź życzliwy wobec siebie. Wyrzucanie sobie autosabotażu często go nasila. Więcej w artykule o samowspółczuciu.
  • Sprawdź, czy to naprawdę Twój cel. Czasem autosabotaż jest sygnałem, że chcemy czegoś innego, niż sobie wmawiamy.

Jak pomaga psychoterapia?

Autosabotaż często opiera się na nieuświadomionych lękach i przekonaniach. W psychoterapii można je stopniowo odkrywać: przyjrzeć się, co dokładnie dzieje się tuż przed „ucieczką”, jakie uczucia się wtedy pojawiają i jakie dawne doświadczenia za nimi stoją.

W nurcie psychodynamicznym, w którym pracujemy w Sumus, autosabotaż bywa widoczny też w samej terapii – w spóźnianiu się, odwoływaniu sesji tuż po ważnej rozmowie czy chęci przerwania terapii, gdy zaczyna być lepiej. Zauważenie tego w bezpiecznej relacji pozwala zrozumieć mechanizm od środka.

Mateusz po kilku miesiącach terapii wysłał trzy oferty. Dwie zostały odrzucone. Jedna – przyjęta. „Nadal się boję” – mówi. – „Ale teraz wiem, czego się boję, i nie muszę przed tym uciekać”.

Kiedy warto zgłosić się po pomoc?

  • gdy wciąż odkładasz lub psujesz rzeczy, na których Ci zależy,
  • gdy w kolejnych związkach powtarza się ten sam scenariusz,
  • gdy masz poczucie, że „coś Cię blokuje”, ale nie wiesz co,
  • gdy autosabotaż wiąże się z niską samooceną – więcej w artykule o poczuciu własnej wartości.

W Centrum Psychoterapii Sumus przy ul. Św. Sebastiana w Krakowie możesz zacząć od konsultacji. Możesz poznać nasz zespół i wybrać konkretną osobę.

Najczęstsze pytania

Czy autosabotaż to to samo co lenistwo?

Nie. Lenistwo to brak chęci do działania. Autosabotaż pojawia się często właśnie wtedy, gdy bardzo nam na czymś zależy – i wynika z lęku, a nie z braku motywacji.

Czy autosabotaż jest świadomy?

Zwykle nie. Najczęściej uświadamiamy go sobie dopiero po fakcie, gdy patrzymy wstecz i widzimy, że „znowu to zrobiliśmy”.

Czy można całkowicie przestać się sabotować?

Wiele osób znacznie ogranicza autosabotaż, gdy zrozumie, przed czym ich chroni. W okresach stresu stare wzorce mogą wracać, ale łatwiej je wtedy zauważyć i zatrzymać.

Jak odróżnić autosabotaż od rozsądnej rezygnacji?

Rezygnacja jest przemyślaną decyzją, po której zwykle czujemy ulgę i spokój. Autosabotaż częściej kończy się żalem, złością na siebie i poczuciem, że „znowu coś zepsuliśmy”.

Źródła

S

Autor artykułu

Stefania

Terapeuta w Centrum Psychoterapii Sumus · Kraków

Zrób następny krok

Artykuł to dobry start —
rozmowa zmienia więcej

Nasz zespół 9 certyfikowanych terapeutów czeka na Ciebie. Bez skierowania, bez długiego oczekiwania.

Umów pierwszą konsultację Poznaj nasz zespół

Bez skierowania · Płatność gotówką lub kartą · 12 444-70-60