
Mateusz, 31-letni grafik, od trzech lat marzy o założeniu własnego studia. Ma portfolio, kontakty, a nawet pierwszego klienta, który czeka na ofertę. Oferta miała być gotowa w poniedziałek. Jest piątek, a Mateusz wciąż jej nie wysłał. Zamiast tego w środę przemalował przedpokój, w czwartek „musiał” uporządkować dysk, a w piątek wieczorem poszedł na imprezę i wrócił o czwartej. W sobotę rano napisał do klienta, że „ma dużo na głowie”. Klient wybrał kogoś innego.
Mateusz był wściekły na siebie. „Dlaczego ja to robię? Przecież tego chciałem bardziej niż czegokolwiek”.
Autosabotaż to zachowania, myśli lub decyzje, które stoją na przeszkodzie naszym własnym celom – często tym, na których zależy nam najbardziej. Działamy przeciwko sobie, choć świadomie chcemy czegoś zupełnie innego.
To nie jest diagnoza ani objaw konkretnego zaburzenia, tylko wzorzec, który może pojawiać się w pracy, w nauce, w związkach, w zdrowiu czy w finansach. Psychologowie badają jedną z jego form – tzw. self-handicapping, czyli samoutrudnianie – od lat 70. XX wieku.
Przybiera wiele form, często bardzo subtelnych:
Autosabotaż wydaje się irracjonalny, ale zwykle pełni ważną funkcję: chroni nas przed czymś, czego boimy się jeszcze bardziej niż porażki.
Ochrona poczucia własnej wartości. Badania nad samoutrudnianiem pokazują, że jeśli tworzymy sobie przeszkody, porażkę można przypisać im, a nie naszym zdolnościom. „Nie dostałem tej pracy, bo nie spałem” jest mniej bolesne niż „nie dostałem tej pracy, bo nie byłem wystarczająco dobry”. Mateusz w głębi duszy bał się, że jeśli da z siebie wszystko i mu się nie uda, będzie to dowód, że „nie nadaje się” na własne studio.
Lęk przed sukcesem. Brzmi paradoksalnie, ale sukces też bywa przerażający. Wiąże się z odpowiedzialnością, oczekiwaniami, zmianą, czasem z poczuciem, że „przerośniemy” bliskich albo staniemy się widoczni.
Znajomość porażki. Jeśli przez lata słyszeliśmy, że „nic z nas nie będzie”, porażka jest dziwnie znajoma i bezpieczna. Sukces podważa obraz siebie, do którego się przyzwyczailiśmy.
Lęk przed bliskością. W związkach autosabotaż często chroni przed zranieniem: „Odejdę, zanim ty odejdziesz”. Więcej o tym w artykule o stylach przywiązania.
Niezgoda na cudze cele. Czasem sabotujemy cele, które tak naprawdę nie są nasze – wybrane, żeby zadowolić rodziców albo spełnić oczekiwania otoczenia.
Często autosabotaż ma korzenie w doświadczeniach, w których:
Mateusz w terapii przypomniał sobie, jak ojciec, sam nigdy niespełniony zawodowo, kpił z jego rysunków: „Z malowania to się nie wyżyje”. Za każdym razem, gdy Mateusz był blisko realizacji marzenia, w głowie odzywał się ten głos.
Autosabotaż często opiera się na nieuświadomionych lękach i przekonaniach. W psychoterapii można je stopniowo odkrywać: przyjrzeć się, co dokładnie dzieje się tuż przed „ucieczką”, jakie uczucia się wtedy pojawiają i jakie dawne doświadczenia za nimi stoją.
W nurcie psychodynamicznym, w którym pracujemy w Sumus, autosabotaż bywa widoczny też w samej terapii – w spóźnianiu się, odwoływaniu sesji tuż po ważnej rozmowie czy chęci przerwania terapii, gdy zaczyna być lepiej. Zauważenie tego w bezpiecznej relacji pozwala zrozumieć mechanizm od środka.
Mateusz po kilku miesiącach terapii wysłał trzy oferty. Dwie zostały odrzucone. Jedna – przyjęta. „Nadal się boję” – mówi. – „Ale teraz wiem, czego się boję, i nie muszę przed tym uciekać”.
W Centrum Psychoterapii Sumus przy ul. Św. Sebastiana w Krakowie możesz zacząć od konsultacji. Możesz poznać nasz zespół i wybrać konkretną osobę.
Nie. Lenistwo to brak chęci do działania. Autosabotaż pojawia się często właśnie wtedy, gdy bardzo nam na czymś zależy – i wynika z lęku, a nie z braku motywacji.
Zwykle nie. Najczęściej uświadamiamy go sobie dopiero po fakcie, gdy patrzymy wstecz i widzimy, że „znowu to zrobiliśmy”.
Wiele osób znacznie ogranicza autosabotaż, gdy zrozumie, przed czym ich chroni. W okresach stresu stare wzorce mogą wracać, ale łatwiej je wtedy zauważyć i zatrzymać.
Rezygnacja jest przemyślaną decyzją, po której zwykle czujemy ulgę i spokój. Autosabotaż częściej kończy się żalem, złością na siebie i poczuciem, że „znowu coś zepsuliśmy”.
Zrób następny krok
Nasz zespół 9 certyfikowanych terapeutów czeka na Ciebie. Bez skierowania, bez długiego oczekiwania.
Bez skierowania · Płatność gotówką lub kartą · 12 444-70-60