
Ewelina, 34-letnia fizjoterapeutka, wróciła z pracy i zorientowała się, że zapomniała odebrać syna z basenu. Trener zadzwonił po dwudziestu minutach. Pojechała, przeprosiła, syn był cały i zadowolony. Ale przez resztę wieczoru w jej głowie brzmiał jeden głos: „Jesteś beznadziejną matką. Jak można zapomnieć o własnym dziecku? Wszystko zawalasz”.
Tydzień później jej przyjaciółka opowiedziała jej o podobnej sytuacji. Ewelina od razu odpowiedziała: „Daj spokój, każdemu się zdarza. Masz tyle na głowie. Nic się nie stało, a ty jesteś świetną mamą”.
Dlaczego dla przyjaciółki potrafiła być tak dobra, a dla siebie – tak bezlitosna?
Samowspółczucie (ang. self-compassion) to umiejętność traktowania siebie z życzliwością i zrozumieniem w chwilach trudności, porażki czy cierpienia – w taki sposób, w jaki potraktowalibyśmy bliską osobę. Psycholożka Kristin Neff, która jako pierwsza opisała je naukowo, wyróżnia trzy jego elementy:
Wiele osób broni się przed samowspółczuciem, bo kojarzy je z czymś, czego nie chcą. Warto rozwiać kilka mitów.
To nie jest użalanie się nad sobą. Użalanie się zamyka nas w poczuciu krzywdy („dlaczego zawsze mnie to spotyka?”). Samowspółczucie uznaje trudność i pozwala ruszyć dalej.
To nie jest pobłażliwość. Samowspółczucie nie oznacza, że wszystko jest w porządku i nie trzeba nic zmieniać. Dobry rodzic nie mówi dziecku „nieważne, że oblałeś sprawdzian”. Mówi: „widzę, że jest ci przykro, zastanówmy się, jak się przygotować następnym razem”.
To nie jest egoizm. Osoby z wyższym poziomem samowspółczucia nie są mniej wrażliwe na innych – raczej mają więcej zasobów, by się o nich troszczyć.
To nie jest słabość. Wymaga odwagi, by spojrzeć na swoje błędy bez uciekania w samobiczowanie, które – paradoksalnie – bywa sposobem na uniknięcie prawdziwego zmierzenia się z problemem.
To najczęstsza obawa. Ewelina była przekonana, że jej wewnętrzny krytyk trzyma ją w ryzach: „Gdybym była dla siebie miła, nic bym nie osiągnęła”.
Badania pokazują coś przeciwnego. Osoby z wyższym poziomem samowspółczucia częściej przyznają się do błędów, chętniej próbują ponownie po porażce i mają większą motywację do poprawy. Surowa samokrytyka nie motywuje, tylko zastrasza – a zastraszony umysł częściej unika, odkłada i się poddaje.
Metaanaliza obejmująca kilkanaście badań wykazała wyraźny związek między wyższym samowspółczuciem a niższym poziomem depresji, lęku i stresu. Samowspółczucie wiąże się też z większym zadowoleniem z życia i lepszą odpornością psychiczną.
Głos, który mówi nam „jesteś do niczego”, rzadko pojawia się znikąd. Zwykle jest echem głosów z przeszłości – krytycznego rodzica, wymagającego nauczyciela, rówieśników, którzy się śmiali. Dziecko, które słyszy ocenę zamiast wsparcia, uczy się, że tak należy traktować siebie.
Bywa też, że surowość wobec siebie pełniła kiedyś funkcję ochronną. Ewelina dorastała z ojcem, który wybuchał przy każdym jej błędzie. Nauczyła się krytykować siebie pierwsza – zanim zrobi to on. To dawało jej odrobinę kontroli. Dziś, choć ojciec nie ma już takiej władzy, jego głos wciąż w niej mówi. Więcej o tym, jak takie wzorce wpływają na nas, piszemy w artykule o poczuciu własnej wartości.
U osób z bardzo surowym wewnętrznym krytykiem ćwiczenia często nie wystarczają, bo samowspółczucie budzi opór, a nawet lęk. „Kiedy próbuję być dla siebie miła, czuję się, jakbym robiła coś zakazanego” – mówiła Ewelina.
W psychoterapii można zrozumieć, skąd pochodzi ten opór, czyj głos słyszymy w samokrytyce i co by się stało, gdybyśmy przestali się nim kierować. W nurcie psychodynamicznym, w którym pracujemy w Sumus, ważne jest też doświadczenie relacji z terapeutą, który przyjmuje nasze błędy bez oceny. Z czasem ten sposób patrzenia staje się naszym własnym.
W Centrum Psychoterapii Sumus przy ul. Św. Sebastiana w Krakowie możesz zacząć od konsultacji. Możesz poznać nasz zespół i wybrać konkretną osobę.
Nie. Samoocena często zależy od sukcesów i porównań z innymi – rośnie, gdy nam się udaje, i spada przy porażce. Samowspółczucie jest bardziej stabilne, bo nie zależy od wyników.
Tak. Badania pokazują, że regularne ćwiczenia i psychoterapia mogą zwiększać poziom samowspółczucia nawet u osób, które początkowo są wobec siebie bardzo surowe.
Raczej przeciwnie. Osoby bardziej życzliwe wobec siebie łatwiej przyznają się do błędów i chętniej próbują ponownie, bo porażka nie jest dla nich tak zagrażająca.
To bardzo częste na początku. Warto zacząć od małych kroków i potraktować to jak naukę nowego języka – z czasem staje się bardziej naturalne.
Zrób następny krok
Nasz zespół 9 certyfikowanych terapeutów czeka na Ciebie. Bez skierowania, bez długiego oczekiwania.
Bez skierowania · Płatność gotówką lub kartą · 12 444-70-60