Zaburzenia odżywiania – anoreksja, bulimia i BED. Kiedy jedzenie staje się problemem?

Relacja z jedzeniem jest dla wielu ludzi jednym z najtrudniejszych i najbardziej intymnych obszarów życia. Jemy, żeby żyć – ale jemy też z powodu emocji, nawyków, przekonań o sobie i swoim ciele, które sięgają niekiedy bardzo daleko w przeszłość. Gdy ta relacja staje się źródłem cierpienia, kontroli lub chaosu, mówimy o zaburzeniach odżywiania. W Centrum Psychoterapii Sumus w Krakowie oferujemy psychoterapeutyczne wsparcie dla osób zmagających się z różnymi formami zaburzeń odżywiania.

Czym są zaburzenia odżywiania?

Zaburzenia odżywiania (eating disorders, ED) to poważne zaburzenia psychiczne, charakteryzujące się nieprawidłowymi wzorcami jedzenia, zniekształconym postrzeganiem ciała i silnymi emocjami związanymi z jedzeniem i wagą. Mają wysoką śmiertelność – anoreksja ma jeden z najwyższych wskaźników śmiertelności spośród wszystkich zaburzeń psychicznych – dlatego tak ważne jest wczesne rozpoznanie i leczenie.

Rodzaje zaburzeń odżywiania

Anoreksja nervosa (jadłowstręt psychiczny)

Anoreksja charakteryzuje się intensywnym lękiem przed przybraniem na wadze, znacznym ograniczeniem spożywania pokarmów i zniekształconym obrazem własnego ciała. Osoba z anoreksją może być skrajnie niedożywiona, a mimo to postrzegać siebie jako „za grubą”. Anoreksja ma dwie formy: restrykcyjną (tylko ograniczanie jedzenia) i oczyszczającą (ograniczanie plus wymioty lub nadużywanie środków przeczyszczających).

Objawy fizyczne anoreksji to m.in.: znaczna utrata wagi, osłabienie, mróz – nawet latem, zanik miesiączki u kobiet, wypadanie włosów, kruche paznokcie, zaburzenia pracy serca.

Bulimia nervosa

Bulimia polega na cyklach niekontrolowanego objadania się (napadach bulimicznych) i następujących po nich zachowaniach kompensacyjnych: wywołaniu wymiotów, nadużywaniu środków przeczyszczających, intensywnych ćwiczeniach lub głodówkach. W odróżnieniu od anoreksji, osoby z bulimią często mają wagę w normie lub zbliżoną do normy, co sprawia, że ich zaburzenie bywa trudniejsze do zauważenia z zewnątrz.

Objawy fizyczne bulimii to: zmiany na zębach i szkliwiu (od kwaśnych wymiotów), obrzęk gruczołów ślinowych, blizny na knykciach (od wywoływania wymiotów), zaburzenia elektrolitowe.

Kompulsywne objadanie się (BED – Binge Eating Disorder)

BED to najczęstsze zaburzenie odżywiania. Charakteryzuje się nawracającymi epizodami niekontrolowanego jedzenia bez zachowań kompensacyjnych. Osoba z BED je znacznie szybciej niż zwykle, do nieprzyjemnego przepełnienia, nie będąc fizycznie głodna – i odczuwa potem silny wstyd, poczucie winy i obrzydzenie. Objadanie się bywa sposobem radzenia sobie z trudnymi emocjami.

Inne zaburzenia odżywiania

• ARFID (unikające/restrykcyjne zaburzenie przyjmowania pokarmów) – szczególnie ważne u dzieci i młodzieży
• Ortoreksja – obsesja na punkcie „zdrowego” jedzenia, prowadząca do izolacji i niedożywienia
• Pica – spożywanie substancji niebędących żywnością

Psychologiczne korzenie zaburzeń odżywiania

Zaburzenia odżywiania rzadko dotyczą wyłącznie jedzenia. Jedzenie – lub jego odmowa – staje się językiem, którym psychika mówi o czymś innym. Wśród psychologicznych czynników ryzyka wymienia się:

• Niskie poczucie własnej wartości i silne poczucie wstydu związane z ciałem
• Perfekcjonizm i potrzeba kontroli – nierzadko jedyną sferą, w której możliwa jest pełna kontrola, jest jedzenie
• Trudności w rozpoznawaniu i regulowaniu emocji
• Doświadczenia traumatyczne, w tym przemoc seksualna
• Zaburzony obraz ciała kształtowany przez rodzinę, rówieśników lub media
• Presja kulturowa i środowiskowa dotycząca wyglądu

Z perspektywy psychodynamicznej zaburzenia odżywiania mogą być wyrazem nieświadomych konfliktów dotyczących zależności i autonomii, feminizmu i seksualności, potrzeb, których zaspokajanie jest zakazane. Praca terapeutyczna sięga właśnie do tych głębszych warstw.

Leczenie zaburzeń odżywiania

Leczenie zaburzeń odżywiania wymaga zazwyczaj podejścia interdyscyplinarnego – obejmującego psychoterapię, opiekę psychiatryczną, wsparcie dietetyczne i w cięższych przypadkach leczenie szpitalne lub dzienny oddział terapeutyczny.

Psychoterapia

Jest centralnym elementem leczenia. Różne podejścia mają potwierdzoną skuteczność w różnych zaburzeniach:

• CBT-E (Enhanced Cognitive Behavioral Therapy) – szczególnie skuteczna w bulimii i BED
• FBT (Family-Based Treatment) – pierwsza linia leczenia anoreksji u młodzieży
• Psychoterapia psychodynamiczna – szczególnie wartościowa w przypadku głęboko zakorzenionych trudności tożsamościowych i relacyjnych
• DBT (Dialectical Behavior Therapy) – pomocna przy silnych trudnościach z regulacją emocji

Kiedy potrzebna jest hospitalizacja?

Leczenie szpitalne jest konieczne, gdy waga pacjenta osiąga poziom zagrożenia życia, gdy dochodzi do poważnych powikłań somatycznych lub gdy ambulatoryjna psychoterapia nie przynosi efektów. Hospitalizacja nie jest porażką – jest decyzją medyczną, która ratuje życie.

Jak rozmawiać z bliskim o zaburzeniu odżywiania?

Jeśli podejrzewasz, że ktoś bliski zmaga się z zaburzeniem odżywiania, pamiętaj:

• Nie komentuj wagi ani wyglądu – ani w sposób pozytywny, ani negatywny
• Mów o swoim niepokoją, nie o zachowaniu: „Martwię się o Ciebie” zamiast „Nie jesz nic”
• Nie wywieraj presji ani nie stawiaj ultimatów – zaburzenia odżywiania nie są kwestią decyzji
• Zaproponuj pomoc w znalezieniu specjalisty, ale nie wymuszaj
• Zadbaj też o siebie – bycie blisko kogoś z zaburzeniem odżywiania jest wyczerpujące

Jak wygląda wsparcie w Centrum Sumus?

W naszym centrum prowadzimy psychoterapię indywidualną dla dorosłych i młodzieży zmagających się z zaburzeniami odżywiania. Pracujemy w podejściu psychodynamicznym, integrując elementy innych nurtów zależnie od potrzeb pacjenta. W razie potrzeby współpracujemy z psychiatrami i dietetykami. Skontaktuj się z nami – pierwsza wizyta to zawsze bezpieczna rozmowa, bez zobowiązań.