Terapia narracyjna – jak przepisać historię swojego życia?

„Jestem nieudacznikiem.” „Zawsze wszystko psuje.” „Nie nadaję się do związków.” Kiedy opowiadamy o sobie te zdania wystarczająco często – zaczynamy w nie wierzyć. Stają się historią dominującą. I chociaż ta historia jest zbudowana z prawdziwych zdarzeń, jest tylko jedną z wielu możliwych narracji o tym samym życiu. Terapia narracyjna – opracowana przez Michaela White’a i Davida Epstona w Australii i Nowej Zelandii w latach 80. – pomaga dostrzec, że historię można przepisać. W Centrum Psychoterapii Sumus w Krakowie elementy terapii narracyjnej są wartościowym uzupełnieniem naszej pracy terapeutycznej.

Czym jest terapia narracyjna?

Terapia narracyjna to podejście terapeutyczne oparte na kilku kluczowych założeniach:

• Człowiek nie jest problemem – problem jest problemem. To fundamentalna zasada terapii narracyjnej zwana eksternalizacją. Zamiast mówić „Jestem lękliwy”, mówimy „Lęk atakuje mnie w pewnych sytuacjach.” Ta pozornie drobna zmiana językowa ma ogromne konsekwencje terapeutyczne: oddziela tożsamość człowieka od problemu.
• Narracje kształtują rzeczywistość. To, jak opowiadamy nasze doświadczenia, wpływa na to, co dostrzegamy, jak się czujemy i jak działamy. Dominująca historia o sobie jako „nieudaczniku” sprawia, że filtrujemy rzeczywistość przez ten pryzmat – widzimy potwierdzenia, ignorujemy zaprzeczenia.
• Zawsze istnieją wyjątki. Nawet w najbardziej przytłaczającej historii są momenty, które jej zaprzeczają – kiedy lęk nie wygrał, kiedy relacja się udała, kiedy dałeś sobie radę. Terapia narracyjna szuka tych wyjątków i pomaga je rozbudować w alternatywną narrację.

Kluczowe techniki terapii narracyjnej

Eksternalizacja

Oddzielanie problemu od osoby. Terapeuta pyta: „Jak długo Depresja jest z Tobą? Kiedy atakuje najsilniej? Kiedy ma mniejszą władzę?” Ten zabieg nie trywializuje problemu – wręcz przeciwnie, pozwala go wyraźniej zobaczyć i z nim pracować, bez utożsamiania się z nim całkowicie.

Dekonstrukcja historii dominującej

Terapeuta zadaje pytania, które „otwierają” historię: „Skąd wziął się ten opis siebie? Kto go stworzył? Czy zawsze był Twój? Komu ta historia służy?” Często okazuje się, że dominująca narracja ma korzenie w przekazach rodzinnych, kulturowych lub w opiniach konkretnych osób, a nie w obiektywnej prawdzie o sobie.

Szukanie wyjątków i unikalnych wydarzeń

Terapeuta aktywnie szuka momentów, które zaprzeczają dominującej historii: „Czy był moment, kiedy lęk Cię nie pokonał? Co wtedy zrobiłeś? Co to mówi o Tobie?” Te wyjątki stają się fundamentem alternatywnej narracji.

Przepisywanie historii

Na podstawie wyjątków budowana jest alternatywna narracja – bogatsza, bardziej złożona, odzwierciedlająca kompetencje i wartości człowieka. „Jestem osobą, która mimo lęku podjęła trudną decyzję” to zupełnie inna historia niż „Jestem lękliwy”.

Dokumentowanie i świadkowanie

Terapia narracyjna korzysta z listów terapeutycznych, dokumentów, a niekiedy włącza innych ważnych ludzi z życia pacjenta jako „świadków” nowej historii. To niekonwencjonalne narzędzia, które czynią tę metodę wyjątkowo interesującą.

Komu terapia narracyjna może pomóc?

Szczególnie skuteczna w pracy z:

• Osobami z silnie negatywnym obrazem siebie i niską samooceną
• Ocalałymi z przemocy, traumy i opresji
• Dziećmi i młodzieżą – narracja i metafora są naturalnymi językami dziecka
• Osobami z kulturowo narzuconymi narracjami (np. presja rodziny, środowiska religijnego)
• Osobami po stracie lub w kryzysie tożsamości
• Parami i rodzinami

Terapia narracyjna w kontekście innych nurtów

Terapia narracyjna wywodzi się z konstruktywizmu społecznego i podejścia poststrukturalistycznego. Jest bliska terapii systemowej, ale różni się wyraźnym naciskiem na władzę, kulturę i politykę tożsamości. Elementy terapii narracyjnej można z powodzeniem integrować z podejściem psychodynamicznym i humanistycznym. W Centrum Sumus pracujemy w podejściu integracyjnym, czerpiąc z różnych nurtów – w tym narracyjnego. Przeczytaj też: Poczucie własnej wartości i Nurt integracyjny w psychoterapii.